Το Σάββατο 24 Οκτωβρίου 2026, στις 18:00 πραγματοποιήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Σερρών η υποδοχή του Σταυρού των Κομνηνών με το Τίμιο Ξύλο από την Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά Βερμίου. Αντιπροσωπεία του Συλλόγου Ποντίων Νομού Σερρών «Εύξεινος Λέσχη» παραβρέθηκε στην υποδοχή.
Ο Τίμιος Σταυρός των Μεγαλοκομνηνών ανήκε στο προσωπικό θησαυροφυλάκιο του Αυτοκράτορα της Τραπεζούντας, Εμμανουήλ Γ΄ του Μεγαλοκομνηνού. Το 1390 μ.Χ., ο αυτοκράτορας τον δώρισε στην ιστορική Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά στον Πόντο.
Η ιστορία διάσωσης του Τιμίου Σταυρού των Μεγαλοκομνηνών (μαζί με τη θαυματουργή εικόνα της Παναγίας Σουμελά και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου) αποτελεί μια από τις πιο συγκλονιστικές και συγκινητικές σελίδες της σύγχρονης ποντιακής ιστορίας! Κατά τον βίαιο διωγμό και την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923, οι Τούρκοι στρατιώτες ανάγκασαν τους μοναχούς να εγκαταλείψουν άμεσα το μοναστήρι και τους απαγόρευσαν να πάρουν μαζί τους οποιοδήποτε περιουσιακό στοιχείο ή κειμήλιο.
Πριν την οριστική αποχώρηση, οι πατέρες της Σουμελά πήραν κρυφά τα τρία πολυτιμότερα κειμήλια, τα τύλιξαν προσεκτικά σε κηρόπανα και τα έθαψαν στο γειτονικό, δασωμένο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, ελπίζοντας ότι κάποια μέρα θα επέστρεφαν για να τα πάρουν.
Για επτά ολόκληρα χρόνια, τα κειμήλια παρέμειναν θαμμένα στο χώμα.
Το 1930, ο τότε Πρωθυπουργός της Ελλάδας, Ελευθέριος Βενιζέλος, επισκέφθηκε την Άγκυρα στο πλαίσιο της ελληνοτουρκικής προσέγγισης, υπέγραψε σύμφωνο φιλίας με τον Τούρκο Πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού και ζήτησε μυστικά την επιστροφή των κειμηλίων.
Το δύσκολο έργο της επιστροφής ανατέθηκε σε έναν άνθρωπο που γνώριζε το ακριβές σημείο: τον αρχιμανδρίτη Αμβρόσιο Σουμελιώτη , ο οποίος ήταν ένας από τους τελευταίους μοναχούς.
Ο π. Αμβρόσιος ταξίδεψε υπό άκρα μυστικότητα το 1931 μέχρι το ερειπωμένο μοναστήρι, κατευθύνθηκε στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας και βρήκε τα κειμήλια άθικτα μέσα στο χώμα. Τα κειμήλια έγιναν δεκτά με βαθιά συγκίνηση από τους πρόσφυγες στην Αθήνα. Το 1951 μεταφέρθηκαν από την Αθήνα στο Όρος Βέρμιο, στην Νέα Παναγία Σουμελά.
Έχει μείνει στην μνήμη των Ποντιών η φράση του Λεωνίδα Ιασονίδη: «Στην Ελλάδα υπήρχαν οι Πόντιοι, αλλά δεν υπήρχε ο Πόντος. Με την εικόνα και τα κειμήλια, ήρθε και ο Πόντος».
Ο Τίμιος Σταυρός από την Παναγία Σουμελά θα παραμείνει για προσκύνημα στην πόλη έως την Τρίτη 27 Οκτωβρίου 2026.
