Με την Σαρακοστή στον Πόντο και την Κατασκευή «Κουκαρά», απασχολήθηκαν τα μέλη του Τμήματος Παιδικής Ποντιακής Απασχόλησης «Εργαστήρι του Πόντου», της Ένωσης Ποντίων Νίκαιας-Κορυδαλλού, το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου 2026.
Μιλήσανε για τη «Σαχτοδευτέρα» (Καθαρά Δευτέρα), μια ημέρα που δεν θύμιζε σε τίποτα τη σημερινή εικόνα με χαρταετούς και γιορτινή διάθεση. Ήταν ημέρα αυστηρής καθαριότητας και προετοιμασίας για τη νηστεία. Οι Πόντιες νοικοκυρές έπλεναν σχολαστικά όλα τα σκεύη με αλισίβα (νερό με στάχτη), ώστε να μη μείνει κανένα ίχνος από «μαντζιριγμένες» τροφές — δηλαδή τρόφιμα που κατέλυαν τη νηστεία.
Αναφερθήκανε επίσης στο «Θοδώρισμαν», την αυστηρή τριήμερη νηστεία κατά την οποία πολλοί απέφευγαν ακόμα και το νερό μέχρι να κοινωνήσουν. Μετά την εκκλησία, ακολουθούσε νηστίσιμο τραπέζι με παραδοσιακά εδέσματα, όπως τα τσιριχτά (λουκουμάδες).
«Κουκαράς» — ο φρουρός της Σαρακοστής
Στον Πόντο, οι Πόντιες μανάδες είχαν μια έξυπνη και πονηρή επινόηση για να διασφαλίζουν ότι τα παιδιά τηρούσαν τη νηστεία της Σαρακοστής: τον Κουκαρά!
Ο Κουκαράς ήταν ένα αυτοσχέδιο «σκιάχτρο» που κρεμιόταν από το ταβάνι των σπιτιών καθ’ όλη τη διάρκεια της Σαρακοστής. Για κεφάλι χρησιμοποιούσαν ένα μεγάλο κρεμμύδι ή πατάτα, και πάνω του κάρφωναν επτά φτερά κότας ή κόκορα — όσα και οι εβδομάδες της Σαρακοστής.
Το θέαμα του Κουκαρά φαινόταν στα μάτια των παιδιών κάπως αποκρουστικό, ενώ η επαναλαμβανόμενη προειδοποίηση των μητέρων ότι «αν δεν τηρούσαν τη νηστεία, θα τα έτρωγε ο Κουκαράς», έκανε τα παιδιά να συμμορφώνονται με φόβο και να αποφεύγουν γευστικές ατασθαλίες.
Κάθε εβδομάδα αφαιρούσαν και από ένα φτερό από τον Κουκαρά, μέχρι που το Πάσχα έφτανε εντελώς ξεπουπουλιασμένος, έχοντας όμως επιτελέσει το έργο του: να μάθει τα παιδιά την παράδοση μέσα από τη βιωματική εμπειρία, το παιχνίδι και τη φαντασία.
Ο Κουκαράς είναι η παιδική και ποντιακή εκδοχή της Κυράς Σαρακοστής, μια υπενθύμιση της Σαρακοστής με τρόπο ζωντανό, παιχνιδιάρικο και γεμάτο ιστορία, που περνάει από γενιά σε γενιά.
Στη συνέχεια, ο καθένας κατασκεύασε τον δικό του Κουκαρά από φελιζόλ και φτερά! Τα παιδιά ζωγράφισαν τρομακτικά πρόσωπα για να μοιάζει πραγματικός «φρουρός» της Σαρακοστής και πρόσθεσαν τα φτερά. Στο τέλος, τους ζητήθηκε να ζωγραφίσουν ό,τι τους έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση από το μάθημα. Η πλειοψηφία επέλεξε να αποτυπώσει τους Κουκαράδες τους, με πολύχρωμες και ζωντανές λεπτομέρειες, δείχνοντας τα φτερά και το τρομακτικό αλλά παιχνιδιάρικο πρόσωπο.
Η παράδοση λοιπόν, δεν είναι απλώς αφήγηση του παρελθόντος. Είναι μνήμη, σύμβολο και τρόπος ζωής που συνεχίζεται μέσα από τα παιδιά μας!
